10 Aralık 2019 Salı

Taylan Katak

Taylan Katak

m.taylankatak1986@hotmail.com
28 Kasım 2019 Perşembe 16:51

Irak’ın yeniden inşasında kritik başlıklar

Irak’ta hükümet karşıtı gösteriler bütün hızıyla devam ediyor. Kamu hizmetlerinin yetersizliği, yolsuzluk ve işsizliği protesto etmek için başlayan gösterilerde şu ana kadar 300’ün üzerinde kişi hayatını kaybetti, 15 binden fazla kişi yaralandı.
Gösterilerde ana yollar ve köprüler kapatılırken, bazı şehirlerde genel grev başladı. Hayat adeta durma noktasına geldi. Bağdat, Basra, Zikar, Musenna, Meysan, Semava, Necef, Babil ve Kerbela gösterilere en yoğun katılımın olduğu şehirler. 
***

Eylemler ülkenin güney ve orta bölgelerindeki şehirlere hızla yayılmaya devam ediyor. Ülkenin kuzeyi, IKBY(Irak Kürdistan Bölgesel Yönetimi) ise nispeten sakin.
Hükümetin hazırladığı reform paketleri halkı ikna etmeye yetmedi. Halk yolsuzlukla suçladığı hükümetin istifasını istiyor.
Gösterilerde sıklıkla İran aleyhine sloganlar atılması oldukça ilginç.
***

Irak halkının oldukça geniş bir kesimi ABD ve İran’ın Irak üzerindeki etkisinden rahatsız. Özellikle İran’ın son zamanlarda ülke üzerinde artan nüfuzu Iraklıları rahatsız ediyor. İki ülke tarihte her zaman bölgesel rakipti. Tarihi rakiplerinin ülkeleri üzerinde nüfuz elde etmesi pek çok Iraklının gururunu incitiyor.
***

Şii İran’a karşı Iraklı Sünni Arapların tepkili olması sosyo-politik açıdan anlaşılabilir. Ancak Şii Iraklıların önemli bir kesimi de İran’a karşı. Mezhepçiliğin önemli bir faktör olduğu bölgede Şii Iraklıların kendileriyle aynı mezhepten olan Şii İran’ın etkisinden rahatsız olmaları dikkate değer bir husus.
Irak-İran ilişkilerinde halk nezdinde mezhepçilikten daha çok milliyetçiliğin ağır bastığı görülüyor. Şii Arapların, Şii Fars nüfuzundan rahatsız oldukları açık. İran’ın bölgede artan etkisini Pers yayılmacılığı olarak gören Iraklıların sayısı hiç de az değil. Bu da İran’ın bölgedeki mezhepçi siyasetinin çökmeye mahkum olduğunu gösteriyor. İran’ın mezhepçilik üzerine kurulu Şii Hilali projesi uzun vadede Arap milliyetçiliği karşısında eriyecektir. 
***

Suriye’de de Lübnan’da da Irak’taki gibi tepkilerin oluşması kaçınılmaz. Zira bu ülke halklarından önce İran halkı İran Rejimi’ne tepkisini gösterdi. İran’da petrol zammını protesto etmek amacıyla başlayan eylemler hükümeti ve rejimi tehdit eden kitlesel gösterilere dönüştü.
İran, ayrı bir konu. Bu konu ile ilgili detaylı bir yazıyı önümüzdeki günlerde yazmayı planlıyorum. Biz Irak’a dönelim…
***

Irak’ta etkisini gün geçtikçe daha fazla arttıran gösteriler, anayasa değişikliğini gündeme getirdi. Iraklı bazı politikacılar ülkedeki sorunların çözümünün anayasa değişikliği ile sağlanabileceğini düşünüyor. Bazı politikacılar ise anayasanın olması gerektiği gibi uygulanmadığı için ülkedeki sorunların baş gösterdiğini ifade ediyor.
***

Gerçek olan şu ki 2005 yılında yapılan anayasa Irak’ta hiçbir zaman tam olarak uygulanmadı ve ülkenin içinde bulunduğu kaos, uzun yıllardır süre gelen sorunların bir sonucu.
Anayasa değişikliği gerçekleşirse Irak’ta yeni bir sürece girilecek. Irak yeniden yapılanacak. Bir anlamda ülke yeniden dizayn edilecek. Başkanlık sistemine geçilmesi de söylentiler arasında. En kritik söylentilerden biri ise Kürtlerin kazanımlarının budanması.
***

Anayasa değişikliğinin amaçlarından birisinin, Kürtlerin 2005 Anayasası ile elde ettiği hakların tırpanlanması olduğu söyleniyor. IKBY’ye ayrılan bütçenin azaltılması, bölgesel yönetimin petrol gelirlerinin Bağdat’a aktarılması, tartışmalı bölgelerle ilgili 140. madde üzerinde oynanması, peşmergenin anayasal statüsünün değiştirilmesi ve bölgenin özerkliğinin hedef alınması gibi konuların yeni anayasa sürecinde gündeme gelebileceği konuşuluyor. 
***

IKBY’deki tüm siyasi partiler Kürtlerin kazanımlarını hedef alacak her türlü girişime karşı ortak tepki vereceklerini beyan etti. Bu kritik süreçte ABD Başkan Yardımcısı Mike Pence’in IKBY’yi ziyaret edip, Bölgesel Yönetim Başkanı Neçirvan Barzani ve Başbakanı Mesrur Barzani ile görüşerek, onlara açık bir şekilde destek vermesi Irak siyaseti açısından son derece kayda değer. Nitekim Pence bu ziyereti Bağdat ve Irak Merkezi Hükümeti’ni es geçerek yaptı.
***

Irak’taki göstericilerin IKBY ve Kürtlerin statüsü ile ilgili bir rahatsızlığı yok. Gösterilerin hedefi Kürtler değil, ülkedeki yapısal sorunlar. Ayrıca bilinen bir gerçek de var. Özellikle Irak’ın güney bölgesinde yaşan halk o bölgede, IKBY benzeri, Basra merkezli özerk bir yapı istiyor. Ancak Irak’taki bazı çevreler hükümet karşıtı gösterileri ve anayasa değişikliği sürecini Kürtlerin durumunu zayıflatmak için kullanma amacında. Eğer bu düşünce fiili olarak hayata geçerse sonuçları Irak açısından yıkıcı olur.
***

IKBY ve Kürtler, 2005 Anayasası temelinde Irak’ın bir bileşeni oldu. Eğer yeni anayasada Kürtlerin hakları 2005 Anayasası’nın gerisinde olursa, Kürtler bu şartlarda Irak’ın bir bileşeni olmayı kabul etmeyebilir. Mevcut kazanımlarının hedef alınmasından doğan mağduriyet Kürtlerin Irak’tan ayrılarak bağımsızlık ilan etmesine ve bu durumun dünya tarafından meşru görülmesine yol açabilir.
***

Irak’ta önümüzdeki süreçte oldukça önemli ve hassas gelişmeler yaşanacak. Ülkedeki tüm siyasi taraflar sağduyu içerisinde yeni anayasa yazım sürecine dahil olurlarsa, ortak akıl ile ülkenin sorunlarını çözebilirler. Aksi durumda, birbirlerini hedef almaları halinde ise sadece Irak’ı değil, bölge ülkelerini de etkileyecek sonuçlar ortaya çıkar.

YORUM EKLE

Güvenlik Kodu

YAZARA AİT DİĞER YAZILAR

ÇOK OKUNANLAR